Ecoute le son du ney

   18 Beyit

Les 18 premiers versets du Mesnevî de Djâlâl-Od-Dîn-Rûmî

بشنو اين نى چون حكايت مى‏كند

از جدايى‏ها شكايت مى‏كند

Bişnev in ney çün hikâyet mîküned

Ez cüdâyîhâ şikâyet mîküned

Dinle, bu ney neler hikâyet eder,

ayrılıklardan nasıl şikâyet eder.

Ecoute le Ney raconter une histoire,

il se lamente de la séparation

كز نيستان تا مرا ببريده‏اند

در نفيرم مرد و زن ناليده‏اند

Kez neyistân tâ merâ bübrîdeend

Ez nefîrem merd ü  zen nâlîdeend

Beni kamışlıktan kestiklerinden beri feryâdımdan

erkek ve kadın müteessir olmakta ve inlemektedir.

Depuis qu'on m'a coupé de la jonchaie,

ma plainte fait gémir l'homme et la femme.

سينه خواهم شرحه شرحه از فراق

 تا بگويم شرح درد اشتياق‏

Sîne hâhem şerha şerha ez firâk

Tâ bigûyem şerh-i derd-i iştiyâk

İştiyâk derdini şerhedebilmem için,

ayrılık acılarıyle şerha şerhâ olmuş bir kalb isterim.

Je veux un coeur déchiré par la séparation

pour y verser la douleur du désir.

هر كسى كاو دور ماند از اصل خويش

باز جويد روزگار وصل خويش

‏

Herkesî kû dûr mand ez asl-ı hiş

Bâz cûyed rûzgâr-ı vasl-ı hîş

Aslından vatanından uzaklaşmış olan kimse,

orada geçirmiş olduğu zamanı tekrar arar.

Quiconque demeure loin de sa source

aspire à l'instant où il lui sera à nouveau réuni

من به هر جمعيتى نالان شدم

جفت بد حالان و خوش حالان شدم

‏

Men beher cem’iyyetî nâlân şüdem

Cüft-i bedhâlân ü hoşhâlân şüdem

Ben her cemiyette, her mecliste inledim durdum. Bedhâl (kötü huylu)

 olanlarla da, hoşhâl (iyi huylu) olanlarla da düşüp kalktım.

 Moi, je me suis plaint en toute compagnie,

je me suis associé à ceux qui se réjouissent comme à ceux qui pleurent

هر كسى از ظن خود شد يار من

از درون من نجست اسرار من

‏

Herkesî ez zann-i hod şüd yâr-i men

Vez derûn-i men necüst esrâr-i men

 Herkes kendi anlayışına göre benim yârim oldu.

İçimdeki esrârı araştırmadı.

Chacun m'a compris selon ses propres sentiments;

mais nul n'a cherché à connaître mes secrets

سر من از ناله‏ى من دور نيست

 ليك چشم و گوش را آن نور نيست

‏

Sırr-ı men ez nâle-i men dûr nist

Lîk çeşm-i gûşrâ an nûr nîst

Benim sırrım feryâdımdan uzak değildir. Lâkin her gözde onu

görecek nûr, her kulakda onu işitecek kudret yoktur.

Mon secret, pourtant, n'est pas loin de ma plainte,

mais l'oreille et l'oeil ne savent percevoir.

تن ز جان و جان ز تن مستور نيست

ليك كس را ديد جان دستور نيست

‏

Ten zi cân ü cân zi ten mestûr nîst

Lîk kes râ dîd-i cân destûr nîst

Beden ruhdan, ruh bedenden gizli değildir.

Lâkin herkesin rûhu görmesine ruhsat yoktur.

Le corps n'est pas voilé à l'âme, ni l'âme au corps;

cependant , nul ne peut voir l'âme

آتش است اين بانگ ناى و نيست باد

هر كه اين آتش ندارد نيست باد

Âteşest în bang-i nây ü nîst bâd

Her ki în âteş nedâred nîst bâd

Şu neyin sesi âteşdir; havâ değildir.

Her kimde bu âteş yoksa, o kimse yok olsun.

C'est du feu, non du vent, le son de la flûte: 

que s'anéantisse celui à qui manque cette flamme!

آتش عشق است كاندر نى فتاد

 جوشش عشق است كاندر مى‏فتاد

Âteş-i ıskest ke’nder ney fütâd

Cûşiş-i ışkest ke’nder mey fütâd

Neydeki âteş ile meydeki kabarış,

hep aşk eseridir.

C'est le feu de l'amour qui est dans le roseau,

c'est l'oeuvre de l'Amour

نى حريف هر كه از يارى بريد

پرده‏هايش پرده‏هاى ما دريد

Ney harîf-i herki ez yârî bürîd

Perdehâyeş perdehây-i mâ dirîd

Ney, yârinden ayrılmış olanın arkadaşıdır. Onun makam perdeleri,

bizim nûrânî ve zulmânî perdelerimizi -yânî, vuslata mânî olan perdelerimizi- yırtmıştır.

le Ney est le confident de celui qui est séparé de l'Ami

ses accents déchirent nos voiles.

همچو نى زهرى و ترياقى كه ديد

همچو نى دمساز و مشتاقى كه ديد

Hem çü ney zehrî vü tiryâkî ki dîd

Hem çü ney dem sâz ü müştâkî ki dîd

Ney gibi hem zehir, hem panzehir;

hem demsâz, hem müştâk bir şeyi kim görmüştür

Qui vit jamais un poison et un antidote comme le ney?

Qui vit jamais un consolateur et un amoureux comme la flûte?

نى حديث راه پر خون مى‏كند

 قصه‏هاى عشق مجنون مى‏كند

Ney hadîs-i râh-i pür mîküned

Kıssahây-i ışk-ı mecnûn mîküned

Ney, kanlı bir yoldan bahseder,

Mecnûnâne aşkları hikâye eder.

Le ney parle de la voie ensanglantée de l'Amour,

il rappelle l'histoire de la passion de Medjnûn

محرم اين هوش جز بى‏هوش نيست

مر زبان را مشترى جز گوش نيست‏

Mahrem-î în hûş cüz bîhûş nist

Mer zebânrâ müşterî cüz gûş nîst

Dile kulakdan başka müşteri olmadığı gibi, mâneviyâtı idrâk 

etmeye de bîhûş olandan başka mahrem yoktur

A celui seul qui a renoncé au sens est confié ce sens:

la langue n'a d'autre client que l'oreille.

در غم ما روزها بى‏گاه شد

روزها با سوزها همراه شد

Der gam-î mâ rûzhâ bîgâh şüd

Rûzhâ bâ sûzhâ hemrâh şüd

Gamlı geçen günlerimiz uzadı ve sona ermesi gecikti. O günler, mahrûmiyyetten ve

ayrılıktan hâssıl olan ateşlerle arkadaş oldu –yânî, ateşlerle, yanmalarla geçti 

Dans notre affliction, les jours sont devenus moroses:

nos jours cheminent avec les peines brûlantes.

روزها گر رفت گو رو باك نيست

تو بمان اى آن كه چون تو پاك نيست

Rûzhâ ger reft gû rev bâk nîst

Tû bimân ey ânki çün tû pâk nist

Günler geçip gittiyse varsın geçsin.

Ey pâk ve mübârek olan insân-ı kâmil; hemen sen vâr ol!..

Si nos jours se sont enfuis, qu'importe !

Demeure, ô Toi à la sainteté de qui nul autre n'est comparable !

هر كه جز ماهى ز آبش سير شد

هر كه بى‏روزى است روزش دير شد

Herki cüz mâhî zi âbeş sîr şüd

Herki bîrûzîst rûzeş dîr şüd

Balıktan başkası onun suyuna kandı.

Nasibsiz olanın da rızkı gecikti.

Quiconque n'est pas un poisson devient abreuvé de Son eau;

quiconque est privé de pain quotidien trouve la journée longue

درنيابد حال پخته هيچ خام

 پس سخن كوتاه بايد و السلام

‏

Der neyâbed hâl-i puhte hîç hâm

Pes sühan kûtâh bâyed vesselâm

Ham ervâh olanlar, pişkin ve yetişkin zevâtın hâlinden anlamazlar. 

O halde sözü kısa kesmek gerektir vesselâm.  

Celui qui n'a point d'expérience ne peut comprendre l'état de celui qui sait ;

mes paroles doivent donc être brèves.

Adieu !"